MARKAZIY OSIYODA SUV MUAMMOLARI: O‘ZBEKISTON VA TOJIKISTON O’RTASIDAGI SUV RESURSLARI UCHUN RAQOBAT

Abstract

Ushbu maqolada O’zbekistoni Markaziy Osiyo mintaqasidagi chegaradosh davlatlar ya’ni qo’shni Tojikiston bilan suvdan foydalanishda yuzaga kelayotgan o’zaro raqobati hamda ushbu raqobatni keltirib chiqarayotgan sabablarini tahlil qiladi. Markaziy Osiyo mamlakatlari o‘rtasida suv resurslarining taqsimlanishi mintaqaviy siyosatning eng murakkab va dolzarb masalalaridan biridir. Ushbu mintaqada mavjud suv muammolari ekologik muvozanatni buzadi, ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikka tahdid soladi va siyosiy tangliklarni kuchaytiradi. Amudaryo va Sirdaryo daryolari transchegaraviy suv manbalari bo’lib, ularning umumiy yillik oqimi 118-120 km³ ni tashkil etadi. Ushbu resurslar asosan Tojikiston (55,4%) va Qirg‘iziston (25,3%) hududlarida shakllanadi, keyin esa O‘zbekiston, Turkmaniston va Qozog‘iston hududlarida foydalaniladi. Ushbu mamlakatlar suvdan foydalanishda ikki guruhga bo‘linadi: yuqori oqim mamlakatlari (Tojikiston va Qirg‘iziston) suvni elektr energiyasi ishlab chiqarish uchun ishlatadi, past oqim mamlakatlari esa (O‘zbekiston, Turkmaniston, Qozog‘iston) suvni asosan qishloq xo‘jaligida sug‘orish uchun qo‘llaydi. Ushbu resurslarning taqsimoti mintaqaviy hamkorlikni ta’minlashda muhim omil bo‘lsa-da, bu masala ko‘pincha ziddiyat va mojaro sababiga aylanmoqda.