O‘ZBEK NUTQIY TAFAKKURIDA PRAGMATIK BIRLIKLARNING ETNOMADANIY ENERGIYASI: MILLIY ME’YOR, HISSIY FON VA KOMMUNIKATIV BARQARORLIK
Article Sidebar
Main Article Content
Abstract
Ushbu maqolada o‘zbek nutqiy tafakkurida pragmatik birliklarning etnomadaniy energiyasi, ya’ni milliy me’yor, hissiy fon va kommunikativ barqarorlikni faollashtirish salohiyati tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi o‘zbek muloqotida murojaat birliklari, xushmuomalalik formulalari, duo-olqishlar, modal vositalar, yumshatish ifodalari va bilvosita pragmatik signallar orqali milliy kommunikativ xulq qanday shakllanishini aniqlashdan iborat. Maqolada etnomadaniy energiya tushunchasi lisoniy birlikning kontekstda milliy qadriyat, hissiy munosabat, ijtimoiy masofa, hurmat, andisha va kommunikativ muvozanatni uyg‘otish kuchi sifatida talqin qilinadi. Tadqiqotda tavsifiy, pragmalingvistik, kognitiv-pragmatik, kontekstual, diskursiv va lingvokulturologik metodlardan foydalanildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, “aka”, “opa”, “ustoz”, “bolam”, “iltimos”, “marhamat”, “baraka toping”, “ruxsat bersangiz”, “mayli”, “xo‘p”, “o‘zingiz bilasiz”, “yaxshi bo‘lardi” kabi birliklar o‘zbek nutqida milliy me’yorlarni saqlash, hissiy fon yaratish va kommunikativ barqarorlikni ta’minlashda muhim funksional vazifa bajaradi. Maqolada ushbu birliklarning semantik-pragmatik tuzilishi va diskursiv faollashuv mexanizmlari yoritiladi.
Article Details
Section
References
1. Safarov Sh. Pragmalingvistika. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2008. – 286 b.
2. Mahmudov N. Til va madaniyat. – Toshkent: O‘zbekiston, 1992. – 96 b.
3. Austin J.L. How to Do Things with Words. – Oxford: Oxford University Press, 1962. – 167 p.
4. Searle J.R. Speech Acts: An Essay in the Philosophy of Language. – Cambridge: Cambridge University Press, 1969. – 203 p.
5. Grice H.P. Logic and Conversation // Syntax and Semantics. Vol. 3: Speech Acts. – New York: Academic Press, 1975. – P. 41–58.
6. Leech G. Principles of Pragmatics. – London: Longman, 1983. – 250 p.
7. Hakimov M. O‘zbek tilida matnning pragmatik talqini: filologiya fanlari doktori dissertatsiyasi avtoreferati. – Toshkent, 2001. – 48 b.
8. Hakimov M., Gaziyeva M. Pragmalingvistika asoslari. – Farg‘ona: Klassik, 2020. – 160 b.
9. Qo‘ng‘urov R., Begmatov E., Tojiyev Y. Nutq madaniyati va uslubiyat asoslari. – Toshkent: O‘qituvchi, 1992. – 160 b.
10. Yo‘ldoshev M. Badiiy matn lingvopoetikasi. – Toshkent: Fan, 2008. – 160 b.
11. Xudoyberganova D. Matnning antropotsentrik tadqiqi. – Toshkent: Fan, 2013. – 136 b.